चलचित्र सेन्सरसिप र यसको विश्वब्यापी फर्मुला

काठमाडाैं । विश्व बजारमा निर्माण हुने र हुँदै आएका चलचित्रहरू चाहे ठुलोपर्दामा सार्वजनिक प्रदर्शनीमा आउन् या ओटिटी प्लेटफर्ममा प्रदर्शन हुन्, सबैको उद्देश्य दर्शक आकर्षण नै हो । तर चलचित्र निर्माण हुँदैगर्दा त्यसले सम्बन्धित देशको कानुन, चलचित्र निर्माण र प्रदर्शनसँग सम्बन्धित नियमलाई पालना भने गर्नैपर्छ ।

चलचित्र निर्माणपछि प्रदर्शनीको लागि विश्वब्यापी फर्मुला हुन्छ ‘सेन्सरसिप’ । यतिबेला नेपालमा सेन्सर बोर्ड हुन पर्ने या नपर्ने, अनि चलचित्रकर्मीहरू सेल्फ सेन्सरसिपमा किन नजाने भन्ने बहस ज्वलन्त छ । तर नियामक निकायबाट सेन्सर हुँदा होस् या सेल्फ सेन्सरसिप लागू हुँदा होस्, चलचित्र सेन्सरको विश्वब्यापी मापदण्ड बाहिर कोहि पनि जान सक्दैन ।

आज विश्व बजारमा चलचित्रलाई सेन्सर बोर्डले दिने प्रमाणीकरण मुल्यांकन (रेटिङ)को बारेमा चर्चा गर्ने संक्षिप्त प्रयास गरेका छाैं । प्राय: विश्व बजारमा तल उल्लेखित प्रमाणीकरणहरु प्रचलनमा रहेका छन् ।

१) U Rated (यू)
२) U/ A (यूनिभर्सल एडल्ट) , U / A 7+(यूनिभर्सल एडल्ट ७ बर्षमाथि) , U/ A 13+ (यूनिभर्सल एडल्ट १३ बर्षमाथि), U/ A 16+ (यूनिभर्सल एडल्ट १६ बर्षमाथि) Rated
३) A Rated
४) S Rated
५) R Rated

U प्रमाणीकरण:

U प्रमाणीकरण भएका चलचित्रहरू सार्वजनिक प्रदर्शनका लागि उपयुक्त र पारिवारिक रुपमा अनुकूल हुन्छन्। यी चलचित्रहरूमा शिक्षा, परिवार, नाटक, रोमान्स, साइ-फाई, एक्शन आदि जस्ता विश्वव्यापी विषयवस्तुहरू समावेश हुन सक्छन्। यी चलचित्रहरूमा केही हल्का हिंसा पनि हुन सक्छ, तर यसलाई लम्ब्याउन सकिँदैन। यसले धेरै हल्का यौन दृश्यहरू पनि समावेश गर्न सक्छ तर कुनै पनि नग्नता वा यौन विवरणहरू भने यसमा मान्य हुँदैन।

U/A प्रमाणीकरण:

U/A प्रमाणीकरण भएका चलचित्रहरूले मध्यम वयस्क विषयवस्तुहरू समावेश गर्न सक्छन् जुन प्रकृतिमा बलियो हुँदैनन् र आमाबुवाको मार्गदर्शन बिना बच्चाले हेर्नको लागि उपयुक्त मानिदैन। यी चलचित्रहरूमा मध्यम देखि कडा हिंसा, मध्यम यौन दृश्यहरू (नग्नताको निशान र मध्यम यौन विवरणहरू फेला पार्न सकिन्छ), डरलाग्दो दृश्यहरू, रक्त प्रवाह, वा मौन अपमानजनक भाषा समावेश हुन सक्छ। कहिलेकाहीँ त्यस्ता चलचित्रहरूलाई भिडियो हेर्नको लागि V अथवा U द्वारा पुन: प्रमाणित गरिन्छ। उमेर सीमा पहिले १२ वर्षको उमेरमा सेट गरिएको थियो, तर २०२३ पछि यसलाई ७, १३ र १६वर्षको उमेरमा थप परिष्कृत गरिएको छ।

UA 7+ प्रमाणीकरण: चलचित्रहरूमा अप्रतिबन्धित सार्वजनिक प्रदर्शनी लागू गरिएको हुन्छ तर यो चलचित्र हेर्नका लागि ७ वर्ष भन्दा कम उमेरका बच्चाहरूको लागि अभिभावकको साथ हुन जरूरी छ।

UA 13+ प्रमाणीकरण: चलचित्रहरूमा अप्रतिबन्धित सार्वजनिक प्रदर्शनी लागू गरिएको हुन्छ तर १३ वर्ष भन्दा कम उमेरका बच्चाहरूको लागि अभिभावकको साथ हुन जरुरी छ।

UA 16+ प्रमाणीकरण: चलचित्रहरूमा अप्रतिबन्धित सार्वजनिक प्रदर्शनी लागू गरिएको हुन्छ , तर १६ वर्ष भन्दा कम उमेरका बच्चाहरूको लागि अभिभावकको साथ हुन जरुरी छ।

A प्रमाणिकरण :

A प्रमाणिकरण भएका चलचित्रहरू सार्वजनिक प्रदर्शनीका लागि उपलब्ध हुन्छन् तर वयस्कहरू (१८+ ) उमेरका लागि प्रतिबन्धसहित।
यी चलचित्रहरूमा कडा हिंसा, स्पष्ट र कडा यौन दृश्यहरू, अपमानजनक भाषा, त्यस्ता शब्दहरू जसले महिला वा कुनै पनि सामाजिक समूहलाई अपमानित वा अपमानित गर्दछ। केही विवादास्पद र वयस्क विषयवस्तुहरू युवा दर्शकहरूको लागि भएपनि अनुपयुक्त मानिन्छन्। त्यस्ता चलचित्रहरू प्राय: टेलिभिजनको लागि V/U र V/UA द्वारा पुन: प्रमाणित हुन्छन्, जुन U र U/A प्रमाणित चलचित्रहरूको मामीलामा भने लागू हुँदैन।

B प्रमाणिकरण :

B प्रमाणिकरण भएका चलचित्रहरू प्राय: छिटो र सस्तोमा उत्पादन गरिन्छ र यस्ता चलचित्रहरूमा थोरै भएपनि कलात्मक मूल्य र मान्यतालाई पहिलो स्थान दिईन्छ।

S प्रमाणिकरण :

S प्रमाणिकरण भएका चलचित्रहरू साधारण जनताले हेर्न सक्दैनन्। केवल यससँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू (डाक्टरहरू, वैज्ञानिकहरू, आदि) लाई मात्र यी फिल्महरू हेर्न अनुमति दिइन्छ। उदाहरणका लागि सन् २०१७ मा रिलिज भएको हलिउड चलचित्र The Correctional officer supervision of inmates, २०१४ मा रिलिज भएको PU, २०१२ मा रिलिज भएको KELAFATE आदिलाई लिन सकिन्छ।

R प्रमाणिकरण :

R प्रमाणिकरण चलचित्रहेर्नका लागि १७ वर्ष भन्दा कम उमेर भएकालाई अभिभावक वा वयस्क अभिभावकको साथ चाहिन्छ। यसमा अत्याधिक हिंसा, यौनिक दृश्यहरु प्राय समावेश हुन्छन्।

यी बाहेक नगण्य रुपमा B ,C , D ,E ,Z का साथै अन्य प्रमाणिकरण भएका चलचित्रहरु पनि विश्व चलचित्रमा देख्न पाइन्छ।
माथिका प्रमाणपत्रहरूका अतिरिक्त, सेन्सर बोर्डले चलचित्रलाई कुनै पनि प्रमाणीकरण गर्न अस्वीकार गर्ने सम्भावना पनि त्यतिकै हुन्छ। प्रमाणीकरण अस्वीकार हुनसक्ने कारण तल उल्लेख गरिएको छ।

१) असामाजिक गतिविधिहरू (जस्तै हिंसा) लाई महिमागान।
२) आपराधिक कार्यहरू चित्रण ।
३) निम्न कुराहरू पूर्ण रुपमा निषेधित छ।
क) हिंसात्मक कार्य वा दुर्व्यवहारमा बालबालिकाको संलग्नता।
ख) शारीरिक वा मानसिक रूपमा अशक्तहरूको दुर्व्यवहार वा उपहास।
ग) जनावरहरू माथि क्रूरताको अनावश्यक चित्रण,
अनावश्यक हिंसा, क्रूरता, वा त्रास।
३) मदिरा सेवन, लागूपदार्थको लत वा धुम्रपानलाई प्रोत्साहन गर्ने कुनै दृश्यहरू ।
४) कुनै अश्लीलता, भ्रष्टता र डबल इन्टेण्डरहरु ।
क) महिलाहरूलाई अपमानित गर्ने कुनै दृश्यहरू ।
ख) जाति, धर्म वा अन्य सामाजिक समूहद्वारा कुनै अपमानका कुराहरू।
ग) साम्प्रदायिक, अस्पष्टतावादी, विज्ञान विरोधी र राष्ट्र विरोधी मनोवृत्तिको प्रचार
घ) विदेशसँगको सम्बन्धमा असर ।
ङ) कुनै पनि राष्ट्रिय प्रतीक र विभुतीहरुको गलत चित्रण आदि।