काठमाडौं । करिब साढे १४ महिनाको नेतृत्व अस्थिरतापछि नेपाल बीमा प्राधिकरणले पूर्णकालीन अध्यक्ष पाएको छ। सरकारले नेपाल राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक डा. राजन विक्रम थापालाई प्राधिकरणको अध्यक्षमा नियुक्त गरेसँगै लामो समयदेखि कायम नेतृत्वको अन्योल अन्त्य भएको छ। अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले बुधबार उनलाई पद तथा गोपनीयताको शपथ गराएका छन्।
नयाँ अध्यक्षको नियुक्तिसँगै बीमा क्षेत्रले स्थिर नेतृत्व पाउने अपेक्षा गरेको छ। तर, नेतृत्व परिवर्तनले मात्रै प्राधिकरणका समस्या समाधान हुने अवस्था छैन। बीमितको दाबी भुक्तानीमा देखिएको ढिलाइ, बीमा कम्पनीहरूको कमजोर सुशासन, पुनर्बीमा विवाद र नियामकीय निष्पक्षतामाथि उठेका प्रश्नको निरूपण गर्नु थापाका सामु मुख्य चुनौतीका रूपमा देखिएका छन्।
तत्कालीन अध्यक्षविरुद्ध भ्रष्टाचार मुद्दा दायर भएपछि प्राधिकरणमा नेतृत्व संकट सुरु भएको थियो। त्यसयता मदन दाहाल, शरद ओझा, सेवन्तक पोखरेल, जनकराज शर्मा र चन्द्रकला पौडेलले पालैपालो नेतृत्व सम्हाले। छोटो अवधिमै अध्यक्ष तथा नेतृत्व परिवर्तन भइरहँदा प्राधिकरणको संस्थागत स्थायित्व, नीतिगत निरन्तरता र नियामकीय प्रभावकारितामा असर परेको थियो।
अब नयाँ अध्यक्षका रूपमा थापाले प्राधिकरणको नेतृत्व सम्हाले पनि उनको कार्यकालको सफलता नियुक्ति र पदभार ग्रहणमा होइन, वर्षौंदेखि थाती रहेका समस्याको समाधानमा निर्भर रहनेछ।
दाबी भुक्तानीदेखि सुशासनसम्मका चुनौती
थापासामु सबैभन्दा पहिलो चुनौती बीमा क्षेत्रप्रति गुम्दै गएको जनविश्वास फर्काउनु हो। नेतृत्व अस्थिरता, कम्पनीहरूको सेवा प्रवाहमा देखिएका कमजोरी र पुनर्बीमासम्बन्धी विवादले नियामक संस्थाको विश्वसनीयतामाथि नै प्रश्न उठाएको छ। प्राधिकरणले नियमनकारी भूमिकालाई प्रभावकारी बनाउन नसके बीमा बजार विस्तारको नीतिगत लक्ष्यसमेत प्रभावित हुन सक्छ।
बीमितले भोग्दै आएको अर्को प्रमुख समस्या दाबी भुक्तानीमा हुने ढिलाइ र प्रक्रियागत झन्झट हो। बीमा गराउँदा सहजै प्रिमियम संकलन गर्ने तर जोखिम परेको अवस्थामा दाबी भुक्तानीका लागि बीमितलाई लामो समय अल्झाउने प्रवृत्तिको अन्त्य गर्नु आवश्यक छ। दाबी भुक्तानीलाई छिटो, पारदर्शी र झन्झटरहित बनाउन स्पष्ट समयसीमा र प्रभावकारी अनुगमन प्रणाली विकास गर्नु थापाको प्राथमिकतामा पर्नुपर्ने देखिन्छ।
त्यस्तै, बीमा कम्पनीहरूमा संस्थागत सुशासन कायम गर्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। कम्पनी सञ्चालक तथा व्यवस्थापनको जवाफदेहिता, लगानी जोखिम व्यवस्थापन, वित्तीय पारदर्शिता र कानुनको समान कार्यान्वयनमा प्राधिकरण कठोर हुनुपर्नेछ। नियमनमा पहुँच र प्रभावका आधारमा फरक व्यवहार हुने अवस्थाको अन्त्य नगरेसम्म नियामकप्रतिको विश्वास स्थापित हुन सक्दैन।
पछिल्लो समय विवादित बनेको पुनर्बीमा क्षेत्रलाई व्यवस्थित बनाउनु पनि थापाको अर्को ठूलो परीक्षा हुनेछ। पुनर्बीमा व्यवसाय, कम्पनीहरूको छनोट, जोखिम हस्तान्तरण र नियामकीय निर्णयलाई लिएर उठेका विवादले प्राधिकरणको भूमिकामाथि प्रश्न सिर्जना गरेका छन्। यसमा स्पष्ट नीति, पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया र निष्पक्ष अनुगमन आवश्यक देखिन्छ।
बीमाको पहुँच विस्तार पनि उत्तिकै चुनौतीपूर्ण छ। सहरी क्षेत्रमा केन्द्रित बीमा व्यवसायलाई ग्रामीण क्षेत्र, न्यून आय भएका समुदाय र साना व्यवसायसम्म पुर्याउनुपर्नेछ। लघुबीमाको प्रभावकारी विस्तार गर्दै बीमालाई सीमित वर्गको व्यावसायिक उत्पादन नभई आमनागरिकको आर्थिक सुरक्षाको माध्यम बनाउनुपर्ने जिम्मेवारी नयाँ नेतृत्वमाथि छ।
नियुक्तिको पारदर्शितामाथि पनि प्रश्न
थापाको नियुक्तिसँगै अर्को प्रश्न छनोट प्रक्रियाको पारदर्शितासँग जोडिएको छ। अध्यक्ष पदका लागि ५० देखि ५१ जनाले आवेदन दिएको बताइए पनि सर्टलिस्टमा परेका उम्मेदवारको नाम सार्वजनिक नगरिएको भन्दै छनोट प्रक्रियामाथि प्रश्न उठेको छ। यस्तो अवस्थामा थापाले आफ्नो कार्यसम्पादन र निर्णय प्रक्रियाबाट आफूलाई निष्पक्ष र स्वतन्त्र नियामकका रूपमा स्थापित गर्नुपर्नेछ।
अर्थमन्त्रीको निर्देशन : निडर भएर काम गर्नू
शपथपछि अर्थमन्त्री डा. वाग्लेले बीमा क्षेत्रको विकास, विस्तार र विश्वसनीयता अभिवृद्धिका लागि निडर तथा निर्धक्क भएर काम गर्न थापालाई निर्देशन दिएका छन्।
बीमा क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार पछिल्लो समय बीमा बजारको आकार विस्तार भए पनि सेवा प्रवाह र नियमनको गुणस्तरमा अपेक्षित सुधार हुन सकेको छैन। त्यसैले अबको प्राथमिकता व्यवसायको आकार बढाउनेभन्दा पनि बीमितले वास्तविक लाभ पाउने वातावरण निर्माण गर्नु हुनुपर्ने उनीहरूको धारणा छ।
करिब डेढ वर्षको नेतृत्व अस्थिरतापछि प्राधिकरणले पूर्णकालीन अध्यक्ष पाएको छ। तर, नयाँ नेतृत्वले पनि पुरानै शैलीमा काम गर्ने हो भने नेतृत्व परिवर्तनको औचित्य पुष्टि हुन सक्दैन। बीमितको दाबी भुक्तानी, कम्पनीहरूको सुशासन, पुनर्बीमा विवादको निरूपण र नियामकीय निष्पक्षतामा देखिने परिणामले नै थापाको नेतृत्वको मूल्यांकन गर्नेछ।
प्रतिक्रिया