मधेशको राजनीतिमा पुस्तान्तरणको अपरिहार्य आवश्यकता: युवा नेतृत्वको आगमन र शीर्ष नेताहरूको संरक्षक भूमिका

नेपालजनता समाजवादी पार्टी नेपालको पछिल्लो आमनिर्वाचनमा अध्यक्ष उपेन्द्र यादवको नेतृत्वमा पार्टीले भयावह पराजय भोग्नु पर्‍यो। पार्टीका उम्मेदवारहरूको धरपकड नै जफत हुनुले पार्टीको लोकप्रियता र संगठनात्मक क्षमतामा गम्भीर क्षति पुगेको स्पष्ट संकेत दिएको छ। नैतिकता, जवाफदेहिता र लोकतान्त्रिक परम्पराको आधारमा यस्तो ऐतिहासिक हारको जिम्मेवारी स्वीकार गर्दै निर्वाचन परिणाम घोषणा हुनासाथ अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले राजीनामा दिनु पर्ने थियो। तर, दुर्भाग्यवश, अहिलेसम्म पनि उहाँबाट कुनै नैतिक जिम्मेवारीबोध देखिएको छैन।

यो कदमलाई राजनीतिक भाषामा “नैतिक दिवालियापन” र “सत्तालिप्साको निरन्तरता” भन्न सकिन्छ।पार्टीको पुनरुत्थान र भावी पुस्तालाई नेतृत्व हस्तान्तरण गर्नुपर्ने समयमा पनि उहाँको अडानले युवा तथा नयाँ पुस्ताको आकांक्षा र ऊर्जालाई कुण्ठित गरेको छ। जसले पार्टीभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्र, नेतृत्व विकास र पुस्तान्तरणको प्रक्रियालाई रोकेको छ।

एउटा पार्टी अध्यक्षको लागि निर्वाचनमा यस्तो लज्जास्पद हारपछि पदमा टिकिरहनु भनेको व्यक्तिगत सत्तालाई पार्टीको भविष्यभन्दा माथि राख्नु हो। यसले नेतृत्वको नैतिक दिवालियापन मात्र होइन, पार्टीको समग्र भविष्यलाई पनि जोखिममा पारिरहेको छ। यदि उहाँले अझै पनि राजीनामा दिएर युवा नेतृत्वलाई अवसर दिनुभएन भने, इतिहासले उहाँलाई “हारलाई स्वीकार गर्न नसक्ने नेताको” रूपमा सम्झनेछ।

मधेश प्रदेशको वर्तमान राजनीतिक सन्दर्भ नेपालको संघीय संरचनापछि मधेश प्रदेशले आफ्नो पहिचान, अधिकार र विकासको लडाईलाई नयाँ रूप दिएको छ। तर, अझै पनि मधेशका मूलभूत मुद्दाहरू — पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन हुन बाँकी संविधान संशोधन, प्रदेशको अधिकार विस्तार, सीमान्तकृत समुदायको उत्थान, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र पूर्वाधार विकास — अधुरा नै छन्। पछिल्लो आमनिर्वाचनले मधेशको राजनीतिक परिदृश्यमा ठूलो परिवर्तन देखाएको छ। जनता समाजवादी पार्टी नेपाल जस्ता परम्परागत मधेसी शक्तिहरूको प्रभाव घट्दै गएको छ भने नयाँ शक्ति र युवा-केन्द्रित दलहरूले स्थान बनाउन थालेका छन्। यो परिवर्तनलाई संकटको रूपमा नभई मधेशको राजनीतिलाई नयाँ गति दिने अवसर को रूपमा लिनुपर्छ।

मधेशको राजनीतिमा शीर्ष नेताहरूको योगदान अतुलनीय छ। उपेन्द्र यादव, महन्थ ठाकुर, राजेन्द्र महतो, हिर्देश त्रिपाठी लगायतका नेताहरूले मधेस आन्दोलनलाई राष्ट्रिय स्तरमा पुर्‍याए। उनीहरूको त्याग, संघर्ष र बलिदानबिना आज मधेश प्रदेशको अस्तित्व र संघीयता सम्भव थिएन। हामी युवा पुस्ता उहाँहरूको सम्मान गर्दछौं र उहाँहरूलाई मधेशको राजनीतिक संरक्षक (गार्जियन) को भूमिकामा राख्न चाहन्छौं।पुस्तान्तरण किन आवश्यक ?नेतृत्व भनेको स्थायी पद होइन, यो निरन्तर प्रक्रिया हो। कुनै पनि राजनीतिक दल वा आन्दोलनले एउटै पुस्तामा निर्भर रहन सक्दैन। विश्व इतिहासका उदाहरणहरू — नेल्सन मण्डेला, महात्मा गान्धी, वा नेपालकै बिपी कोइराला र मदन भण्डारी — ले देखाएका छन् कि महान् नेताहरूले पनि समयमा नेतृत्व हस्तान्तरण गर्दा आन्दोलन जीवन्त रहन्छ।मधेशमा अहिले युवा पुस्ता शिक्षित, प्राविधिक रूपमा सक्षम र नयाँ विचार बोकेर आएको छ। तर, शीर्ष नेतृत्वले अवसर नदिँदा उनीहरूको ऊर्जा कुण्ठित छ वा वैकल्पिक शक्तितर्फ आकर्षित भइरहेको छ। यो अवस्थालाई बदल्नुपर्छ।

शीर्ष नेताहरूलाई संरक्षक/मार्गदर्शकको भूमिकामा राखेर नयाँ युवा नेतृत्वलाई अगाडि सार्नुहोस्। उहाँहरूको अनुभव, सल्लाह र नैतिक मार्गदर्शनमा युवाहरूले मधेशको लडाईलाई द्रुत गतिमा अगाडि बढाउन सक्छन्।मधेशको बाँकी लडाई र विकासको एजेन्डामधेशको लडाई अझै बाँकी छ। हामीले प्राप्त गरेको संघीयता कागजी मात्र होइन, व्यावहारिक बनाउनुपर्छ। यसका लागि निम्न एजेन्डाहरूमा तीव्र गति दिनुपर्छ:संवैधानिक तथा कानुनी संघर्ष — बाँकी संशोधनहरू, प्रदेशको अधिकार विस्तार, र स्थानीय तहको सशक्तिकरण।

आर्थिक विकास — कृषि, उद्योग, पर्यटन र व्यापारलाई प्राथमिकता। युवा बेरोजगारी घटाउने ठोस नीति
शिक्षा र स्वास्थ्य — गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्य सेवालाई गाउँ-गाउँसम्म पुर्‍याउने
पहिचान र समावेशिता — दलित, महिला, मुस्लिम र अन्य सीमान्तकृत समुदायको पूर्ण सहभागिता
पूर्वाधार — सडक, विद्युत, सिँचाइ र डिजिटल पूर्वाधारको विकास
सांस्कृतिक संरक्षण — मधेशी भाषा, संस्कृति र परम्पराको संरक्षण गर्दै आधुनिकता भित्र्याउने।

यी मुद्दाहरू पूरा गर्न पुरानो शैलीको नेतृत्व पर्याप्त छैन। नयाँ सोच, प्रविधि र युवा ऊर्जा चाहिन्छ।युवा नेतृत्वको भूमिका र चुनौतीहामी युवाहरूले शीर्ष नेताहरूको योगदानलाई कहिल्यै कम आँक्ने छैनौं। उहाँहरूले मधेशलाई राजनीतिक रूपमा जागृत गर्नुभयो। अब हाम्रो पुस्ताले त्यसलाई संस्थागत र विकासोन्मुख बनाउने जिम्मेवारी लिनुपर्छ। लोकतान्त्रिक युवा संघ नेपाल यस दिशामा प्रतिबद्ध छ। हामी केवल पद र सत्ताको लागि होइन, मधेशको समग्र रूपान्तरणको लागि युवा नेतृत्वको पक्षमा छौं।

रणनीतिक सुझावहरू:पार्टीभित्र युवा कोटा र युवा नेतृत्व चयनको प्रक्रिया लागू गर्नुहोस्।

पार्टीभित्र युवा कोटा सुनिश्चित गर्ने
शीर्ष नेताहरूको सल्लाहकार परिषद् गठन गर्ने
पारदर्शी र जवाफदेही राजनीतिक संस्कार विकास गर्ने
मधेश-केन्द्रित साझा एजेन्डामा सहकार्य बढाउने

इतिहासको मोडमामधेश प्रदेश अहिले इतिहासको महत्वपूर्ण मोडमा उभिएको छ। पुरानो नेतृत्वले ठूलो योगदान दियो, तर अब नयाँ यात्रा सुरु गर्नुपर्ने समय आएको छ। उपेन्द्र यादव जस्ता नेताहरूले यदि राजीनामा दिएर युवा पुस्तालाई बाटो छाड्नुभयो भने उहाँको सम्मान अझ बढ्नेछ। पदमा टिकिरहनु उहाँको र पार्टीको लागि घातक सावित हुन सक्छ।हामी सबै मधेसीले एउटै सपना देखेका छौं । समृद्ध, समावेशी र सम्मानित मधेश। त्यसका लागि शीर्ष नेताहरूलाई गार्जियन को भूमिकामा राख्दै युवा नेतृत्वलाई अगाडि सारौं। मधेशको विकास, पहिचान र लडाईलाई द्रुत गतिमा बढाऔं। यो पुस्तान्तरण कुनै व्यक्तिविरुद्ध होइन, देश र मधेशको भविष्यको पक्षमा हो। इतिहासले हामीलाई यो अवसर दिएको छ — यसलाई सदुपयोग गरौं। युवा पुस्ता तयार छ। अब नेतृत्वले ढोका खोलिदिनुपर्छ।