एक दिनमै ९ खर्बको धन : मस्कको सम्पत्तिले देखाएको पुँजीको अर्को संसार

काठमाडौँ। हामीमध्ये धेरैका लागि करोड रुपैयाँको सम्पत्ति जीवनभरको ठूलो उपलब्धि हुन सक्छ। कसैका लागि त घरजग्गा जोडेर केही लाख बचत गर्नु नै आर्थिक सुरक्षाको आधार हो।

तर संसारमा एउटा यस्तो व्यक्ति छन्, जसको सम्पत्ति एकै दिनमा करिब ९ खर्ब ४५ अर्ब रुपैयाँले बढ्न सक्छ। सुन्दा यो कुनै विज्ञान कथाको हिस्सा जस्तो लागे पनि यो आधुनिक पुँजी बजारको वास्तविकता हो।

विश्वकै धनाढ्य व्यक्ति एलन मस्कको सम्पत्ति एकै दिनमा ६१ अर्ब डलरले बढेको खबरले फेरि एकपटक संसारको आर्थिक असमानता र पुँजीको शक्तिबारे बहसलाई सतहमा ल्याएको छ। फोर्ब्सको रियल टाइम बिलेनियर्स सूचीअनुसार उनको कुल सम्पत्ति ९७९.७ अर्ब डलर पुगेको छ।

नेपाली रुपैयाँमा हिसाब गर्दा यो करिब १५१ खर्ब ८५ अर्ब रुपैयाँ हुन्छ। तर यहाँ बुझ्नुपर्ने महत्वपूर्ण कुरा के हो भने मस्कले एकै दिनमा ६१ अर्ब डलर नगद कमाएका होइनन्। टेस्ला र स्पेसएक्समा रहेको उनको स्वामित्वको बजार मूल्य बढ्दा उनको अनुमानित सम्पत्ति बढेको हो।

त्यस दिन स्पेसएक्सको शेयर मूल्य ७ प्रतिशतभन्दा बढी र टेस्लाको करिब ५ प्रतिशतले बढेपछि त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव मस्कको सम्पत्तिमा परेको हो। यसले सेयर बजारको शक्ति कति ठूलो छ भन्ने देखाउँछ। कम्पनीको मूल्य बढ्दा त्यसको मालिकको सम्पत्ति बढ्छ।

मूल्य घट्दा त्यही सम्पत्ति केही घण्टामै खुम्चिन पनि सक्छ। अर्थात् अर्बपतिको सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा बैंक खातामा थुपारिएको नगद होइन, कम्पनी र सेयरको मूल्यमा आधारित हुन्छ।

मस्कको सम्पत्तिको पछाडि भने केवल सेयर बजार छैन। इन्टरनेट व्यवसायबाट सुरु भएको उनको यात्रा विद्युतीय सवारीसाधन, अन्तरिक्ष प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सामाजिक सञ्जाल र न्युरोटेक्नोलोजीसम्म पुगेको छ। सन् २००२ मा स्पेसएक्स स्थापना गरेका मस्क टेस्लासँग सन् २००४ देखि जोडिएका छन्।

सन् २००८ देखि उनी टेस्लाको प्रमुख कार्यकारी अधिकृतका रूपमा छन्। सन् २०२२ मा ४४ अर्ब डलरमा ट्विटर खरिद गरेर त्यसलाई ‘एक्स’ बनाएका मस्कको महत्वाकांक्षा पृथ्वीमा मात्र सीमित छैन।

स्पेसएक्समार्फत अन्तरिक्षमा मानव बस्ती विस्तार गर्ने उनको दीर्घकालीन योजना छ। चन्द्रमा हुँदै मंगलसम्म मानिस पुर्‍याउने र भविष्यमा पृथ्वीबाहिर मानव सभ्यताको विस्तार गर्ने उनको सपना अहिले विज्ञान र व्यवसायको संगम बनेको छ।

मस्कको कथा हेर्दा एउटा प्रश्न भने उठ्छ—धनको अन्तिम सीमा कहाँ हो? एउटा व्यक्तिको सम्पत्ति एकै दिनमा नेपालका लागि कल्पना गर्नै कठिन हुने रकमले बढ्न सक्ने अवस्थामा हामी कस्तो आर्थिक संसारमा प्रवेश गरिरहेका छौँ? सायद यसको उत्तर मस्कसँग भन्दा पनि हामीले बनाएको आर्थिक व्यवस्थासँग जोडिएको छ।

प्रविधि, नवप्रवर्तन र जोखिमले अभूतपूर्व सम्पत्ति सिर्जना गर्न सक्छ। तर त्यही सम्पत्तिको वितरण कस्तो हुन्छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। मस्कको धन देखेर अचम्म मान्नु स्वाभाविक हो।

तर त्यो अचम्मसँगै एउटा कुरा बुझ्न जरुरी छ—आजको संसारमा पैसा मात्र ठूलो शक्ति होइन, पुँजीलाई प्रविधिसँग जोडेर अझ ठूलो पुँजी सिर्जना गर्ने क्षमता नै सबैभन्दा ठूलो शक्ति बन्दै गएको छ।