द्रुतमार्ग: बन्दैछ नेपाल, बदलिँदैछ सम्भावनाको बाटो

नेपालमा विकासको चर्चा गर्दा सडकलाई केवल गन्तव्य जोड्ने पूर्वाधारका रूपमा हेरेर पुग्दैन। सडकसँग अर्थतन्त्र जोडिन्छ, रोजगारी जोडिन्छ, बजार जोडिन्छ र नागरिकको समृद्धिको सपना जोडिन्छ। त्यस अर्थमा काठमाडौं–तराई/मधेस द्रुतमार्ग केवल एउटा सडक आयोजना होइन, नेपालको आर्थिक रूपान्तरणको सम्भावनासँग जोडिएको राष्ट्रिय गौरवको आयोजना हो।

ललितपुरको खोकनाबाट सुरु भएर काठमाडौं, मकवानपुर हुँदै बारासम्म पुग्ने करिब ७०.९७७ किलोमिटर लामो द्रुतमार्ग निर्माणको जिम्मेवारी सरकारले नेपाली सेनालाई दिएको छ। सुरुमा भारतीय कम्पनी आइएल एन्ड एफएसलाई निर्माणको जिम्मा दिने प्रस्ताव भए पनि त्यसलाई अघि नबढाई नेपाल सरकार आफैंले आयोजना निर्माण गर्ने निर्णय गरेको थियो। यो निर्णयले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—ठूला पूर्वाधार निर्माणमा नेपालले आफ्नै क्षमता विकास गर्नुपर्छ।

२०७४ जेठ १४ गते तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले शिलान्यास गरेको यो आयोजना अहिले वर्षौंको निर्माण यात्रामा छ। करिब एक खर्ब १२ अर्ब रुपैयाँको लगानीमा निर्माण हुने भनिएको द्रुतमार्गले काठमाडौं र तराईबीचको दूरी मात्र घटाउने छैन, यसले नेपालको आर्थिक गतिविधिको स्वरूपसमेत बदल्न सक्छ।

अहिले काठमाडौं उपत्यकाबाट तराईका प्रमुख बजारसम्म पुग्न सडकको अवस्था, दूरी र ट्राफिकका कारण लामो समय लाग्छ। द्रुतमार्ग सञ्चालनमा आएपछि निजगढदेखि काठमाडौंसम्मको यात्रा करिब एक घण्टामा सीमित हुने अपेक्षा गरिएको छ। काठमाडौं र तराईबीचको यात्रा समय करिब चार घण्टासम्म घट्ने अनुमानले यसको आर्थिक महत्त्व अझ स्पष्ट पार्छ।

तर विकास आयोजनाको वास्तविक सफलता निर्माण सम्पन्न भएको दिनबाट सुरु हुन्छ। द्रुतमार्ग बनेपछि त्यसको अधिकतम उपयोग कसरी गर्ने भन्ने अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न हो। सडकसँगै औद्योगिक क्षेत्र, व्यापारिक केन्द्र, गोदाम, कृषि बजार, पर्यटन गन्तव्य र नयाँ सहरको विकासलाई जोड्न सकिएन भने ठूलो लगानीको सडक आफैंमा पूर्ण उपलब्धि बन्न सक्दैन।

द्रुतमार्गले सामान ढुवानीको लागत र समय घटाउने अपेक्षा गरिएको छ। सामान ढुवानीमा मात्रै वार्षिक ५० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी बचत हुन सक्ने अनुमानले पनि यसको आर्थिक प्रभाव कति ठूलो हुन सक्छ भन्ने देखाउँछ। ढुवानी लागत घटेमा नेपाली उत्पादनले बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्षमता बढाउन सक्छ। किसानले उत्पादन गरेको वस्तु छिटो बजारसम्म पुग्न सक्छ। उद्योगले कच्चा पदार्थ र तयार उत्पादनको आवतजावत सहज बनाउन सक्छ।

त्यसैले द्रुतमार्गलाई काठमाडौं–तराई जोड्ने सडक मात्र मान्नु हुँदैन। यसलाई उत्पादन, बजार र रोजगारी जोड्ने आर्थिक करिडोरका रूपमा विकास गर्नुपर्छ।

अर्को महत्वपूर्ण विषय निर्माणको गुणस्तर र समय हो। नेपालमा ठूला आयोजना घोषणा हुने तर समयमै सम्पन्न नहुने समस्या नयाँ होइन। लागत बढ्ने, म्याद थपिने र आयोजना वर्षौंसम्म अल्झिरहने प्रवृत्तिले विकासको गति रोक्दै आएको छ। द्रुतमार्गले त्यस्तो नियति भोग्नु हुँदैन।

सरकार, नेपाली सेना र सम्बन्धित सबै निकायले निर्माणको गुणस्तरमा कुनै सम्झौता नगरी समयमै आयोजना सम्पन्न गर्न सक्नुपर्छ। जनताको ठूलो लगानी रहेको आयोजनामा पारदर्शिता र जवाफदेहिता पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

नेपालको विकासको गति अब नाराले होइन, पूर्वाधारले निर्धारण गर्ने समय हो। काठमाडौंलाई तराईसँग जोड्ने द्रुतमार्ग त्यसैको एउटा महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ।

हामीले विकासलाई केवल ‘सडक बन्यो’ भनेर हेर्ने होइन, ‘सडक बनेपछि देशको अर्थतन्त्र कति बदलियो?’ भनेर मूल्यांकन गर्नुपर्छ।

द्रुतमार्ग बनेपछि काठमाडौं र तराईबीचको दूरी घट्नेछ। तर त्यससँगै अवसरको दूरी पनि घटाउन सकियो भने मात्र यसको वास्तविक अर्थ हुनेछ।

नेपाललाई समृद्ध बनाउने बाटो यही हो—पूर्वाधार निर्माण, उत्पादन वृद्धि, रोजगारी सिर्जना र आर्थिक अवसरको विस्तार। बन्दैछ नेपाल। अब बन्ने सडकसँगै बदलिनुपर्छ हाम्रो सोच, हाम्रो अर्थतन्त्र र हाम्रो विकासको गति।