भोटेकोशीले देखाएको पाठ : उद्धारभन्दा पूर्वसूचना ठूलो

काठमाडौं। भोटेकोशीमा आएको बाढीपहिरोपछि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलसहित राज्य संयन्त्रले गरेको खोज तथा उद्धार प्रशंसनीय छ । तर विपद् आएपछि उद्धारमा दौडिनुभन्दा विपद् आउनुअघि नागरिकलाई सचेत गराउनु राज्यको ठूलो जिम्मेवारी हो ।

तीव्र बहावको बाढीमा केही घण्टा वा केही मिनेटको पूर्वसूचनाले पनि धेरै जीवन जोगाउन सक्छ । त्यसैले अब नेपालको विपद् व्यवस्थापन ‘विपद् आएपछि उद्धार’मा सीमित हुनु हुँदैन, ‘विपद् आउनुअघि चेतावनी’ दिने प्रणालीमा केन्द्रित हुनुपर्छ ।

जोखिम क्षेत्रका नागरिकको मोबाइलमा स्वचालित चेतावनी पुग्ने, नदीको बहाव निरन्तर निगरानी गर्ने, जोखिम नक्सांकन गर्ने र स्थानीय तहलाई तत्काल परिचालन गर्न सक्ने प्रणाली आवश्यक छ । पूर्वसूचना प्रणालीमा हुने खर्चलाई अतिरिक्त बोझ होइन, जीवन बचाउने पूर्वलगानीका रूपमा लिनुपर्छ ।

त्यस्तै, प्रत्येक स्थानीय तह र वडालाई प्राथमिक उद्धारकर्ता बनाउन आवश्यक छ । स्थानीय युवा, स्वयंसेवक, शिक्षक तथा स्वास्थ्यकर्मीलाई तालिम र आवश्यक उपकरण उपलब्ध गराउनुपर्छ । सेना, प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीबीच पनि विपद्अघि नै साझा सूचना प्रणाली र स्पष्ट संयुक्त कार्ययोजना हुनुपर्छ ।

हरेक वर्ष बाढी, पहिरो र सञ्चार अवरोधको वास्तविक अभ्यास अर्थात् ‘मक ड्रिल’ गर्नुपर्छ । निजी हेलिकप्टर, अस्पताल, सञ्चार कम्पनी, निर्माण व्यवसायी र अन्य निजी क्षेत्रसँग पनि पूर्वसम्झौता गरी संकटका बेला तत्काल परिचालन हुने संरचना बनाउनुपर्छ ।

भोटेकोशीले दिएको पाठ स्पष्ट छ—विपद् आएपछि राज्य कति छिटो दौडियो भन्नेभन्दा विपद् आउनुअघि नागरिकलाई कति समय अगावै सचेत गराउन सक्यो भन्ने महत्वपूर्ण हुन्छ ।

उद्धारमा तदारुकता आवश्यक छ, तर पूर्वतयारी अझ ठूलो सुरक्षा हो । विपद्सँग लड्ने सबैभन्दा प्रभावकारी साधन सधैं हेलिकप्टर हुँदैन, समयमै पुगेको सूचना पनि जीवनरक्षक हुन्छ ।