इनर्जी ड्रिंक’को नाममा ‘स्लो पोइजन’! शरीरभित्र मच्चाइरहेको छ गुप्त विनाश

काठमाडौं । आकर्षक प्याकेजिङ, चर्को एवम् ब्यापक प्रचार र तत्काल ऊर्जा प्राप्त हुने दाबी गरेकै कारण पछिल्लो समय बजारमा इनर्जी ड्रिंकको प्रयोग बढ्दो छ।

खेलकुद प्रतियोगिता, सांगीतिक कार्यक्रमदेखि सामाजिक सञ्जालसम्म यस्ता पेय पदार्थको व्यापक प्रचार भइरहेको छ। तर, शरीरलाई ऊर्जा दिने नाममा सेवन गरिने यस्ता पेय पदार्थको अत्यधिक प्रयोगले स्वास्थ्यमा पार्न सक्ने असरबारे भने पर्याप्त ध्यान दिइएको देखिँदैन।

बजारमा उपलब्ध कतिपय इनर्जी ड्रिंकमा क्याफिन, चिनी तथा अन्य उत्तेजक पदार्थहरू हुन्छन्। यस्ता पदार्थको मात्रा र सेवनको आवृत्तिअनुसार शरीरमा विभिन्न प्रभाव पर्न सक्छन्।

विशेषगरी कम उमेरका बालबालिका, किशोरकिशोरी तथा क्याफिनप्रति संवेदनशील व्यक्तिका लागि यस्ता पेय पदार्थको सेवन थप जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

तत्काल ऊर्जा, दीर्घकालीन स्वास्थ्यमा जोखिम

इनर्जी ड्रिंक सेवन गरेपछि केही समयका लागि सतर्कता र जागरूकता बढेको महसुस हुन सक्छ। तर यसलाई शरीरलाई आवश्यक पर्ने वास्तविक ऊर्जा, पोषण वा पर्याप्त आरामको विकल्प मान्न मिल्दैन।

क्याफिनको अत्यधिक सेवनले मुटुको धड्कन बढ्ने, रक्तचापमा परिवर्तन आउने, बेचैनी हुने, हात काँप्ने तथा निद्रामा समस्या उत्पन्न हुनेजस्ता असर देखिन सक्छन्।

नियमित रूपमा धेरै चिनी भएका पेय पदार्थ सेवन गर्दा दाँतमा समस्या, तौल बढ्ने तथा दीर्घकालीन रूपमा मेटाबोलिक स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पर्ने जोखिम पनि बढ्न सक्छ।

यद्यपि सबै इनर्जी ड्रिंकको संरचना एउटै हुँदैन र यसको असर सेवन गरिएको मात्रा, व्यक्तिको उमेर तथा स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार फरक पर्न सक्छ। त्यसैले सबै इनर्जी ड्रिंकलाई समान रूपमा विषाक्त ठहर गर्नुको सट्टा तिनमा भएका सामग्री र सम्भावित स्वास्थ्य जोखिमबारे सचेत हुनु आवश्यक छ।

विज्ञापनको चमकमा जन स्वास्थ्य ओझेलमा

विशाल होर्डिङ बोर्ड, टेलिभिजन, सामाजिक सञ्जाल तथा विभिन्न खेलकुद र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रममार्फत इनर्जी ड्रिंकको प्रचार गरिन्छ।

आकर्षक दृश्य, युवामैत्री ब्रान्डिङ र सक्रिय जीवनशैलीसँग जोडिएका सन्देशले यस्ता पेय पदार्थलाई आधुनिक जीवनशैलीको हिस्सा जस्तो देखाउन सक्छन्।

तर विज्ञापनमा देखाइने ऊर्जा, उत्साह र सफलताको छविले उत्पादनको वास्तविक पोषण संरचना वा स्वास्थ्यसम्बन्धी सावधानीलाई सधैँ स्पष्ट पार्दैन। उपभोक्ताले आकर्षक प्रचारभन्दा पनि उत्पादनको लेबल, क्याफिनको मात्रा, चिनीको सामग्री र सेवनसम्बन्धी चेतावनीलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

विशेषगरी किशोरकिशोरीलाई लक्षित हुने प्रचारका विषयमा अभिभावक, विद्यालय, स्वास्थ्यकर्मी र नियामक निकायले पनि ध्यान दिन आवश्यक छ।

‘स्लो पोइजन’ भन्नु कति सही ?

इनर्जी ड्रिंकलाई ‘स्लो पोइजन’ भन्ने गरिएको छ। वैज्ञानिक दृष्टिले सबै उत्पादनलाई यसरी वर्गीकरण गर्नु सही हुँदैन। तर, पहिल्यलो केहि समय यता यसको उत्पादनमाथि प्रश्न उठ्न थालेका छन्।

जसका कारण यस्ता पेय पदार्थ पूर्ण रूपमा सुरक्षित छन् या छैनन् भन्ने प्रश्न बलियो बनेको छ। जोखिम मुख्यतः तिनमा रहेका पदार्थ, सेवनको मात्रा, प्रयोगको आवृत्ति र उपभोक्ताको स्वास्थ्य अवस्थासँग सम्बन्धित हुन्छ।

स्वास्थ्यप्रति जिम्मेवार दृष्टिकोण अपनाउन इनर्जी ड्रिंकको सेवनलाई पानी, सन्तुलित आहार र पर्याप्त निद्राको विकल्प बनाउनु हुँदैन। विशेषगरी अत्यधिक क्याफिनयुक्त पेय पदार्थलाई मदिरासँग मिसाएर सेवन गर्नु पनि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

उपभोक्ता सचेतनामा कमी, फितलो नियमन

इनर्जी ड्रिंकको बिक्री तथा प्रचारसँगै उपभोक्तालाई स्पष्ट र विश्वसनीय जानकारी उपलब्ध गराउनु आवश्यक छ।

उत्पादनमा रहेका क्याफिन, चिनी र अन्य सक्रिय पदार्थको मात्रा सहजै बुझिने गरी उल्लेख गर्ने, उमेरअनुसारका सावधानी स्पष्ट पार्ने तथा भ्रामक स्वास्थ्य दाबीमाथि निगरानी राख्ने काम महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

स्वास्थ्य सचेतना बढाउने अभियानले पनि इनर्जी ड्रिंकलाई केवल आकर्षक स्वाद वा तत्काल ऊर्जा दिने पेयका रूपमा प्रस्तुत नगरी यसको वास्तविक संरचना र सम्भावित असरबारे जानकारी दिनुपर्छ।

अन्ततः स्वस्थ रहन महँगो वा आकर्षक प्याकेटमा पाइने पेय पदार्थभन्दा सन्तुलित आहार, पर्याप्त पानी, नियमित शारीरिक गतिविधि र पर्याप्त निद्राले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।

इनर्जी ड्रिंक सेवन गर्ने वा नगर्ने निर्णय गर्दा विज्ञापनको प्रभावभन्दा तथ्य र स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारीलाई प्राथमिकता दिनु नै बुद्धिमानी हुन्छ।