एजेन्सी । प्यालेस्टाइनी चरमपन्थी संगठन हमास र इजरायलबीचको द्वन्द्व सुरु भएदेखि नै यो हमलामा इजरायलको कट्टर शत्रु इरानको कुनै भूमिका थियो कि भनेर प्रश्न उठिरहेको छ ।
अमेरिकी अखबार वाल स्ट्रिट जनरलले हमास र लेबनानी चरमपन्थी संगठन हिजबुल्लाहका केही अज्ञात सदस्यहरूलाई उद्धृत गर्दै लेखेको छ कि इरानले एक साताअघि मात्रै यस कारबाहीलाई हरियो संकेत दिएको थियो। तर एक वरिष्ठ अमेरिकी रक्षा अधिकारीले भनेका छन् कि अमेरिकी सरकारसँग हाल यस आक्रमणमा इरानको भूमिकासँग सम्बन्धित आरोपको पुष्टि गर्न सक्ने जानकारी छैन।
यसका बाबजुद पनि यस मामिलामा लुकेको सत्यता निकै महत्वपूर्ण छ । यदि यी आक्रमणको पछाडि इरानको हात रहेको थाहा भयो भने यो द्विपक्षीय द्वन्द्व क्षेत्रीय द्वन्द्वमा परिणत हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा एकातिर इरानी नेताहरूले यस हमलाको तारिफ गरिरहेका छन् भने उनीहरूले यस मामिलामा इरानको कुनै पनि भूमिकालाई अस्वीकार गरेका छन् ।
इरानको विदेश मन्त्रालयले भनेको छ, ‘इरानको भूमिकासँग सम्बन्धित आरोपहरू राजनीतिक कारणमा आधारित छन्।’ इरानका प्रवक्ताले इरानले कुनै पनि हालतमा अन्य देशको निर्णय प्रक्रियामा हस्तक्षेप नगर्ने बताएका छन् ।
इरान र हमास बीचको सम्बन्ध
अमेरिकाले अहिलेसम्म यी आक्रमणको पछाडि इरानको हात रहेको भन्ने कुनै प्रमाण नदेखेको बताएको छ । अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिन्केनले पक्कै पनि हमास र इरानबीच लामो सम्बन्ध रहने बताएका छन् ।
इरान धेरै वर्षदेखि प्यालेस्टिनी चरमपन्थी संगठन हमासको मुख्य फाइनान्सर रहेको छ। इरानले यस संस्थालाई आर्थिक सहयोग मात्र नभई ठूलो संख्यामा हतियार र रकेट पनि उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।
यस्तो अवस्थामा इजरायलले विगत केही वर्षदेखि इरानबाट गाजा पट्टीमा पुग्ने मार्गलाई अवरुद्ध गर्ने प्रयास गरिरहेको छ । यसमा सुडान, यमन र सिनाई प्रायद्वीपमा सञ्चालन हुने बेदुइन तस्करहरूका रेड सी जहाजहरू समावेश छन्। इजरायलको कट्टर शत्रुको रूपमा, यहूदी राज्यलाई हानि पुर्याउनु इरानको हितमा हुने देखिन्छ।
इजरायली खुफिया एजेन्सी मोसादका पूर्व वरिष्ठ अधिकारी हेम टोमरले भने, ‘यसमा इरानको संलग्नता छ भन्ने सोच्नु धेरै हुँदैन भन्ने म भन्छु । इजरायल र साउदी अरेबियाबीच शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर हुन लागेको खबरलाई लिएर इरानको यो प्रतिक्रिया हो ।
इरानको भूमिकामा प्रश्न
तर टोमर भन्छन् कि यो स्वीकार गर्न गाह्रो छ कि इरानले शनिबारको आक्रमणको आदेश दिएको थियो। उनी भन्छन्, “हामासले इरानबाट हतियार पाउँछ भन्ने कुरा सत्य हो। इरानले सिरियामा हमासलाई तालिम दिने कुरा पनि सत्य हो। इरानभित्र पनि हमासका लडाकुहरूलाई तालिम दिइन्छ।”
हालैका महिनाहरूमा इजरायलले हमासका अधिकारीहरूको गतिविधिलाई ट्र्याक गरेको उनीहरूको भनाइ छ। टोमरले भने, “हामीले हमासको सैन्य शाखाका प्रमुख सालेह अल-अरौरी र हमासका अन्य अधिकारीहरू इरान र लेबनान गएको देखेका छौं। यी मानिसहरूले त्यहाँ बैठकहरू गरेका छन्। इजरायललाई जानकारी छ कि यी मध्ये केही व्यक्तिहरूले अयातोल्लाह खामेनीलाई पनि भेटेका थिए।
तर यी ‘निकट सम्बन्धहरू’ पनि आक्रमणको समयको जवाफ दिन सक्षम छैनन्। टोमर भन्छन्, “हमासको नजर इजरायल भित्रको राजनीतिक द्वन्द्वमा थियो। इरानले हमासलाई हतियार र उपकरणमा धेरै सहयोग गरेको छ। तर मेरो विचारमा शनिबारको आक्रमणको ७५ प्रतिशत निर्णय हमासले लिएको थियो।
याे पनि पढ्नुहाेस्
हमासको आक्रमण योजना
तेल अवीव विश्वविद्यालयका इरान विशेषज्ञ राज जिम्मतले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, ‘यो प्यालेस्टाइनको कथा हो ।’
वाल स्ट्रिट जर्नलका अनुसार इरानले गत हप्ता बेरुतमा भएको बैठकमा यी आक्रमणलाई हरियो संकेत दिएको थियो। हमास र हिजबुल्लाह स्रोतहरूले वाल स्ट्रीट जर्नललाई बताए कि इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्डका अधिकारीहरूले अगस्ट महिनादेखि हमाससँग नजिकबाट काम गरिरहेका छन्। र शनिबारको भूमि, हावा र जलबाट भएको आक्रमण यही सहकार्यको परिणाम हो ।
हमासले जारी गरेको भिडियोले यो अपरेशन कत्तिको सुनियोजित थियो भन्ने देखाउँछ। हमासले गाजा पट्टीमा इजरायल विरुद्ध हालसम्म गर्न खोजेको आक्रमणको तुलनामा, शनिबारको आक्रमण एकदमै सुनियोजित अपरेशन जस्तो देखिन्छ।
‘रकेट, ड्रोन, सवारी साधन र ह्याङ्ग-ग्लाइडरको प्रयोगले योजनाकारहरूले युक्रेन युद्धमा प्रयोग गरिएको हाइब्रिड युद्ध प्रविधिको राम्ररी अध्ययन गरेको देखाउँछ। तर आक्रमण गर्ने निर्णय हमासले गरेको देखिन्छ। र उनीहरूले आफ्नो हित र प्यालेस्टाइनको वास्तविकतालाई ध्यानमा राखेर यो निर्णय गरेका हुन्।’, राज जिम्मत भन्छन् ।
उनी थप भन्छन्, “के हमासले इरानको सहयोग पाएको थियो ? अवश्य पनि त्यसले इरानले सहयाेग गर्यो। के यो कार्यले इरानको हितमा काम गर्छ ? पूर्ण रूपमा गर्छ। के हमासले इरानको अनुमति लिनुपर्छ, बिल्कुल होइन।”
अभियानको धेरै प्रतिक्षा थियो
इजरायली खुफिया एजेन्सी मोसादका पूर्व अधिकारी हेम टोमरले हमासले लामो समयदेखि आफ्नो विशेष टोली तयार गरिरहेको बताएका छन्।
टोमर भन्छन्, “तर यो अपरेशन हमासको स्तरभन्दा धेरै माथि थियो।” अब देशको उत्तरदेखि दक्षिणसम्म इजरायली अधिकारीहरूले अब के हुन्छ र भविष्यमा इरानको संलग्नता अझ बढी देखिने छ कि छैन भनेर पत्ता लगाउन प्रयास गरिरहेका छन्।
लेबनानमा इरानी सहयोगी मिलिशिया हिजबुल्लाहले इजरायलले कब्जा गरेको गोलान हाइट्समा सानो आकारको भए पनि आक्रमण सुरु गरिसकेको छ।
राज भन्छन्, “हमासको कारबाहीले मध्यपूर्वको वास्तविकता परिवर्तन गरेको छ। अब इरानले पर्दा पछाडिबाट सहयोग गर्नुको सट्टा भविष्यमा प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न हुन सक्छ। विशेष गरी यदि हमास विरुद्ध इजरायली कारबाहीले त्यो संगठनलाई ध्वस्त पार्छ भने। अस्तित्व खतरामा छ।”
प्रतिक्रिया